TechOost-partner: TechWise Twente

Het beroepsonderwijs moet mee in de razendsnelle ontwikkeling van nieuwe technologie om de industrie van goed geschoolde medewerkers te kunnen blijven voorzien. In Twente wil TechWise daarom een brug tussen onderwijs en bedrijfsleven slaan om technisch talent te verbinden met de toekomst. Dit samenwerkingsverband van opleidingsaanbieders en ondernemersorganisaties richt zich op vernieuwing en verdieping van het techniekonderwijs in het MBO. Dankzij TechOost kan TechWise Twente ook werk maken van een betere aansluiting tussen MBO en HBO, onder meer door praktijkgericht onderzoek op het MBO te stimuleren.

In TechOost hebben vijf PPS’en (publiek-private samenwerkingen) de handen ineengeslagen om, samen met het onderwijs- en werkveld, een duurzame, technische arbeidsmarkt in Oost-Nederland te behouden. Samen investeren ze in kennisintensief en praktijkgericht opleiden, aansluitend bij het regionale thema Smart Industry en de grote uitdagingen van energietransitie en circulariteit. Het ecosysteem TechOost werkt in concrete projecten vraaggestuurd samen met het bedrijfsleven. Financiering komt uit het Nationaal Groeifonds via het programma ‘Opschaling van publiek-private samenwerkingen in het beroepsonderwijs’. TechWise Twente is een van de partners in TechOost.

Afstemming tussen industrie en onderwijs

Als directeur van een fabrikant van kunststofproducten ging Ronald de Witte op zoek naar opleidingen voor zijn operators. Zo kwam hij in aanraking met het onderwijsveld en ontdekte hij de noodzaak van samenwerking binnen de industrie en met het onderwijs. “Ja, ik houd me al lang bezig met afstemming tussen de behoefte in de industrie en het aanbod vanuit het onderwijs.” Zo was hij bestuurslid van het Opleidings- en Kenniscentrum Metaal-Elektro en Kunststoffen. Deze club werd de voorloper van TechWise Twente, dat in 2013 het levenslicht zag. In eerste instantie draaide De Witte weer mee als bestuurslid en inmiddels is hij vier jaar directeur.

MBO-niveau opleidingen op maat

TechWise Twente is een coöperatie waarin onderwijsinstellingen en bedrijven nauw samenwerken, legt De Witte uit. “Wij organiseren MBO-niveau opleidingen, desgewenst op maat, waar het bedrijfsleven daadwerkelijk om vraagt.” Zo is TechWise aanjager van versnelde ontwikkeling van BOL- en modulaire BBL-opleidingen. De basis daarvoor zijn, naast de vragen vanuit bedrijven, de technologische ontwikkelingen waar die mee te maken krijgen en de onderwijsontwikkelingen in de sector. Leidend in deze onderwijsvernieuwing zijn de hoge eisen die de moderne beroepspraktijk aan technisch talent stelt op het gebied van productietechnologie en ICT.

TechWise is hierbij alleen de intermediair, verklaart De Witte. “Wij houden onze eigen organisatie zo klein mogelijk om niet afhankelijk te zijn van incidentele gelden of aanspraak te hoeven maken op structurele gelden bij de opleidingsinstituten; dat willen we niet. We verzorgen zelf dan ook geen opleidingen en onderhouden geen eigen onderwijsfaciliteiten.” Die onderwijstaak ligt bij de partners SMEOT, REMO, STODT en ROC van Twente.

Breed scala aan taken

Om de rol van makelaar en bruggenbouwer goed te kunnen vervullen, voert TechWise een breed scala aan taken uit. Zo monitort het de ontwikkelingen in de wereld van High-Tech Systemen & Materialen (HTSM) en de bijbehorende onderwijsmarkt. Als centraal loket verzamelt het opleidingsvraagstukken uit de maakindustrie en speelt die door naar het onderwijs. Ook zet TechWise sterk in op professionalisering van docenten en instructeurs voor de nieuwe inhoud en vorm van het onderwijs – denk aan de oprukkende digitalisering. Verder verzorgt de TechWise Twente Academy samen met partners trainingen voor praktijkopleiders, die in bedrijven studenten begeleiden bij werken, leren en afstuderen. Tot slot doet TechWise aan promotie voor werken in de HTSM en voor een leven lang leren.

Skills Labs

Het werk van TechWise kreeg een forse impuls van het Regionaal Investeringsfonds mbo en de provincie Overijssel. Voor opschaling van de activiteiten kwam een bedrag van meer dan twee miljoen euro beschikbaar, officieel voor de periode 2020-2024. Door corona ging het project Scale-up TechWise Twente echter vertraagd van start, waardoor het nu in 2026 wordt afgerond, meldt De Witte. “In Scale-up hebben we vier actielijnen. De eerste gaat over de hybride leeromgevingen die we onder de naam Skills Labs ontwikkelen en opzetten. Die zijn intussen behoorlijk van de grond gekomen.” In totaal zijn er al zeven, voor research-instrumentmaker, verspaningstechniek, robotlastechnologie, mechatronica, elektro- en installatietechniek, duurzaamheid, en ICT. Skills Labs combineren leren op school met de beroepspraktijk in hightech werkplaatsen. Samen werken studenten en werknemers er met de nieuwste techniek, onder begeleiding van MBO- en HBO-docenten en instructeurs en praktijkopleiders. Onlangs is weer een volgende stap gezet, vertelt De Witte. “Dit najaar is bij het ROC van Twente het AutomatiseringsLAB geopend, waar onderwijs en bedrijfsleven samen werken aan leren, experimenteren en innoveren. Officieel startpunt was de ingebruikname van een automatiseringsinstallatie van Festo die op een innovatieve manier industriële processen zichtbaar en tastbaar maakt.”

Modernisering, professionalisering en betere aansluiting

De tweede actielijn van Scale-up betreft de modernisering van het onderwijs, met meer aandacht voor automatisering, digitalisering en inmiddels ook AI (kunstmatige intelligentie). “We willen dat er in het onderwijs meer aandacht is voor wat er op ons afkomt aan nieuwe technologieën.” De derde actielijn gaat over de al genoemde professionalisering van docenten en praktijkopleiders. “Hun rol in bedrijven wordt vaak ondergewaardeerd, terwijl het juist belangrijk is dat ze studenten goed begeleiden om het vak echt te leren. Met trainingen helpen wij praktijkopleiders om hun rol goed in te vullen.” Tot slot gaat de vierde actielijn over het verbeteren van de aansluiting VMBO-MBO en MBO-HBO. “Daar is al wel wat gebeurd. Zo hebben we het nu voor elkaar dat een student die van het MBO naar het HBO gaat, de totale opleiding in zeven jaar kan afronden in plaats van acht jaar. Maar als er bijvoorbeeld nieuw onderwijs wordt ontwikkeld in het MBO, moeten we dat nog wel beter laten aansluiten op het HBO. Uiteraard moeten de docenten dat doen, maar wij kunnen zorgen dat het gebeurt.”

MBO in Beethoven

Met de naderende afronding van het Scale-up project kwam natuurlijk de toekomst van TechWise op de agenda. Het TechOost-programma was daarom een welkom nieuw initiatief voor De Witte. “TechOost leidt tot betere samenwerking in de regio, waardoor ik mijn achterban weer beter kan vertegenwoordigen. Zoals we in de tussentijd ook een rol in het landelijke project Beethoven hebben gekregen (Nationaal Versterkingsplan microchip-talent, opgezet om gigant ASML voor ons land te behouden, met onder meer investeringen in onderwijs, red.). Onze rol daarin is de regionale inzet goed te verdelen over de verschillende MBO-partners. Dat is een hele klus, waarvoor wij een aparte projectleider hebben aangenomen. Beethoven bestrijkt het hele onderwijs, van MBO tot universiteit; via TechWise kunnen wij het MBO daarin goed vertegenwoordigen.”

Van elkaar leren in TechOost

Na Scale-up en Beethoven geeft nu TechOost een nieuw boost aan TechWise, schetst De Witte. Het begint al bij de samenwerking en kennisuitwisseling tussen partners in TechOost. Dat zijn onder meer CIVON, het Centrum voor Innovatief Vakmanschap Oost-Nederland in het Achterhoekse Ulft, en Process Your Future, het Praktijkcentrum voor Procestechnologie Oost-Nederland in Almelo. “Van het CIVON kunnen we leren hoe zij bedrijfsprojecten doen en studenten en bedrijven actief bij elkaar brengen. Zij hebben een eigen innovatiecentrum, buiten de school waarmee ze nauw samenwerken, het Graafschap College. Een aantal ondernemingen hebben ze zelfs al zover gekregen dat die ontwikkelafdelingen hebben opgezet in dat centrum, onder de naam Ideeënfabriek. Zover zijn wij nog niet. Wij brengen bedrijven bij elkaar rondom een onderwerp en natuurlijk in de Skills Labs bij de opleidingen. Het zou mooi zijn als dat bij ons ook nog verder integreert. Bij Process Your Future zie je hoe het onderwijs goed met de praktijk kan worden gecombineerd door het heel contextrijk te maken. Leerlingen begrijpen dan beter waarom ze dingen moeten leren. Ze zijn niet zo van alleen maar leren, ze willen meteen weten wat nut en noodzaak is van de opleiding. Hebben ze trouwens gelijk in, hoor.” De TechOost-partners organiseren ook dingen samen. “Als wij bijvoorbeeld een stagemarkt houden hier in De Gieterij (hoofdvestiging van ROC van Twente in Hengelo (Ov) en kantoorlocatie van TechWise, red.), dan doen we dat gezamenlijk. Zodat de bedrijven niet vijf keer hoeven komen opdraven, maar gewoon in één keer de hele doelgroep kunnen ontmoeten.”

Praktijkgericht onderzoek in het MBO

Zeker zo interessant aan TechOost vindt De Witte de verbinding tussen het MBO en HBO. Partners in TechOost zijn namelijk ook TechForFuture en TechYourFuture, de Centres of Expertise van de hogescholen Saxion en Windesheim (met WO- en MBO-partners). “Voor de toekomst hebben we een betere integratie tussen MBO Techniek en HBO Techniek nodig, vooral voor het MKB. Een van de dingen die daarbij speelt, is dat het HBO al meer dan tien jaar lectoraten heeft die toegepast onderzoek doen. Zij hebben dat al behoorlijk ontwikkeld, terwijl praktijkgericht onderzoek in het MBO nog echt in de kinderschoenen staat. Sinds kort is er wel een practor, Anika Embrechts, voor Smart Technology en AI. Zij werkt voor het ROC van Twente en het Graafschap College. Samen met haar willen we kijken op welke onderzoeksprojecten bedrijven zitten te wachten en hoe we die samen kunnen oppakken. Dat willen we ook graag verbinden met de lectoraten in het HBO. Je ziet dat het HBO graag projecten uitvoert, ook omdat ze daarmee hun lectoraten bekostigen. Terwijl het in het MBO nog een beetje duwen en trekken is, want daar geven de docenten vooral les en kunnen ze nog weinig aan onderzoek doen.” De Witte zou het bijvoorbeeld waarderen als het MBO er HBO-studenten bij betrekt om hun kennis en kunde in te brengen, zoals voor het bedenken en laten uitvoeren van praktijkopdrachten. “MBO-studenten kunnen dan ervaren wat het HBO voor hen zou kunnen betekenen.”

Helemaal mooi zou De Witte het vinden als bedrijven het aandurven om projecten aan te gaan met zowel het MBO als het HBO, met inbreng van studenten. “Zover zijn we nog niet. Maar in het AutomatiseringsLAB werkt het ROC al wel samen met het Saxion-lectoraat voor mechatronica en robotica. En vakschool SMEOT is al bezig met een doorlopende leerlijn voor robotica, van VMBO tot HBO. Dit gaat ook van belang zijn voor een leven lang leren. Als een medewerker meer van iets wil weten, kan die op een geschikt punt in de leerlijn instappen.”

Bedrijven activeren richting onderwijs

Voordeel van TechOost is volgens De Witte dat het makkelijker toegang biedt tot de lectoraten en de universiteit als bedrijven een bepaalde opleiding voor hun medewerkers zoeken of vragen hebben over een onderwerp. “Als TechWise willen we bijvoorbeeld een tool ontwikkelen die met AI kan helpen om dat inzicht te geven; nu kun je soms door de bomen het bos niet meer zien, er is zoveel.” De TechWise-directeur zegt dit omdat hij het belangrijk vindt dat bedrijven actief zijn richting onderwijs- en onderzoeksinstellingen. “Of je nu een keer een stagiair in je bedrijf hebt of een bijeenkomst bezoekt bij een opleiding, of wat dan ook, wees actief betrokken. Laat het niet alleen bij zenden richting het onderwijs, dat zij wat moeten doen. Als we met z’n allen meer mensen in de techniek willen, hebben bedrijven net zo goed een bijdrage te leveren als de scholen, bijvoorbeeld in die fase van ontdekken van wat techniek is en voor jou als leerling kan betekenen. Ik besef dat dit voor MKB-bedrijven lastig kan zijn. Daarin willen en moeten wij als TechWise een rol spelen.”

MBO waarderen, doorstroom stimuleren

Daarom zou het jammer zijn als TechWise moet afschalen zodra komend jaar het project Scale-up is afgelopen. TechOost biedt gelukkig weer nieuwe kansen en is volgens De Witte ook echt belangrijk, vanwege de doorstroom naar het HBO die vanuit het MBO nog meer op gang moet komen. “Vanuit de Havo zie je juist veel studenten in het eerste jaar HBO afvallen. Ik heb veel liever dat ze op tijd afbuigen van de Havo naar het MBO en dan HBO doen. Er zit echter een weeffout in het systeem, omdat de diplomabekostiging voor het afronden van de Havo dan vervalt; scholen hebben er dus geen belang bij. Bedrijven wel, want die zeggen gewoon dat ze liever een MBO-HBO-student dan een Havo-HBO-student hebben. Niet dat de Havo slecht is, nee, maar het leidt op voor andere dingen, namelijk meer theorie. Waarbij voor mij absoluut niet alle MBO’ers naar het HBO hoeven. Want het MBO levert gewoon echt goed opgeleide vakmensen; dat wordt nog ondergewaardeerd. Een tijd geleden ging het vooral over de kenniseconomie, maar we komen er steeds meer achter dat we juist niet zonder vakmensen kunnen. Daarom is het ook goed dat ouders gaan beseffen dat het niet jammer is als hun kinderen naar het VMBO gaan, maar dat het de start kan zijn van een hartstikke mooie carrière in de techniek. Daar besteden we in onze voorlichtingsprogramma’s op scholen veel aandacht aan.”

Toekomst voor TechWise

Kortom, voor TechWise is er nog meer dan voldoende werk aan de winkel. En daar komen ook nog nieuwe initiatieven bij. “Vanuit TechOost willen we bijvoorbeeld gaan onderzoeken of we goed kunnen beoordelen hoe onze opleidingen aansluiten bij de wensen van het bedrijfsleven. Wat is nou echt de startkwalificatie die een medewerker nodig heeft om goed te kunnen functioneren? Dat is best een belangrijk onderzoek, want als je met onderwijsontwikkeling bezig bent wil je niet dat het een heel andere richting op gaat dan nodig is. Het gaat er niet om wat er landelijk op papier staat, in de kwalificatiedossiers, maar wat regionaal de bedrijven nodig hebben. Er wordt makkelijk mee geschermd dat die kwalificatiedossiers dichtgetimmerd zitten, maar die kun je best regionaal een bepaalde richting geven. Voor zulke vernieuwing is wel ruimte.”

Intussen is er dankzij TechWise ook al veel gebeurd en kan De Witte met trots terugkijken. “Dan noem ik de praktijkcentra die van de grond zijn gekomen, waardoor de beroepspraktijk steeds zichtbaarder wordt binnen de scholen. Of de beweging die richting het HBO op gang is gekomen. Al met al vindt iedereen dat TechWise een toekomst heeft. Over de vorm waarin, daar kunnen we het met elkaar prima hebben, al was het maar omdat ik een keer met pensioen ga. Maar TechWise moet doorgaan.”

Tekst: Hans van Eerden
Foto’s: Arjan Reef